Ελιά, η Καλλιστέφανος

Μέσα στο ηλιόλουστο ελληνικό τοπίο, στα απλώματα και στα υψώματα, άλλοτε μόνη και άλλοτε κοπαδιαστή, το δένδρο της ελιάς προβάλει και γεφυρώνει μα και θυμίζει πως ήλθε από το παρελθόν στο παρόν και σημάδεψε την ιστορία με κείμενα, με λόγια, με παραμύθια, με ολύμπια στεφανώματα και με τόσα άλλα που κάνουν την καρδιά μας, δίκαια να τη θεωρεί αθάνατη.

Δέντρο ιερό όλων των μονοθεϊστικών θρησκειών της Μεσογείου. Σύμφωνα με την ελληνική ιστορική παράδοση γεννήθηκε από την αντιπαλότητα των δυο θεών:

της Αθηνάς και του Ποσειδώνα.

Έπειτα, φυτεύτηκε με αγάπη για να συμβολίζει την ειρήνη και τον ευγενικό αγώνα στα ποτάμια των Ελλήνων, στου Ίστρου τις εκβολές, στου Αλφειού τις όχθες.

Η ελιά δόξασε τους Έλληνες και αυτοί με τη σειρά τους τη δόξασαν, την ύψωσαν σε σύμβολο νίκης.

Ξεφυλλίζοντας τα κείμενα του Όμηρου, του Αισχύλου, του Πίνδαρου, του Σοφοκλή και τόσων άλλων της μεγάλης αρχαιότητας των Ελλήνων, συναντάς σελίδες και στίχους εγκωμιαστικούς για την ελιά.

Μα και στους νεότερους, στον Παλαμά, στον Σικελιανό, στον Ελύτη , στον Σεφέρη μύριες αναφορές για την ελιά και την προσφορά της θα συναντήσεις, καθώς γυρνάς τα φύλλα των έργων τους.

Η ελιά , το δέντρο του φωτός, πάντα παρούσα σε εμάς, στον εργάτη, στον άνθρωπο του μόχθου, στον καλλιτέχνη, που από την αρχαιότητα έως σήμερα την χαράζει στο έργο του. Άλλοτε τη ζωγραφίζει και άλλοτε τη σμιλεύει με το γλύφανο. Παρούσα και στον χρυσοχόο, στον ξυλογλύπτη, στον κάθε δημιουργό, που ξέρει να βλέπει της ελιάς της ευλογημένης, το ανάστημα και τα καλά της.

Μεγάλο το συνόδευμα της ελιάς , στη χαρά και στη λύπη, στη στέρηση και στην ευημερία, στη γέννηση και στο θάνατο, στο θρίαμβο και στον πόνο… μας συντροφεύει του καρπούς της το χρυσαφένιο λάδι, στο στεφάνωμα που μας χαροποιεί, ο ίσκιος που μας ευεργετεί για την ξεκούραση.

Όλα αυτά και τόσα άλλα για την ελιά και την προσφορά της, που στέκονται παράμετροι για τη δημιουργία του πολιτισμένου κόσμου.

 

Μνημεία Φύσης

Κορμοί- Ελιές παμπάλαιες

 

Σα διαβαίνεις κάτω από των ελιών τη σκιάδα, τη χαίρεσαι, την απολαμβάνεις, τη νιώθεις που ανάμεικτη με τον κρησαρισμένο ήλιο δεν σε πλακώνει και δεν σου κρύβει το φως.

 

Σκέφτεσαι πως τούτο το δέντρο της ελιάς, έχει τόση προσφορά, θα κινήσει τα χέρια για το μάζωμα του καρπού της, τα ελαιοτριβεία, τους μύλους, τα κάρα και τα ζωντανά για τη μεταφορά, θα πληρώσει τα εργατικά χέρια που θα κουραστούν για τον χρυσαφένιο ζωμό της.

Χρόνια ζει πάμπολλα, χρόνια τιμημένα και δεν της απολείπουν οι καρποί ποτέ. Στάσου και παρατήρησε μέσα στο λιοστάσι τους αιώνιους κορμούς της ελιάς. Δες πως προβαίνουν και πως ρυτιδιάζουν σε μια της φύσης γλυπτική. Εξογκώματα και καρούμπαλα, ανοίγματα και κουφάλες, μάτια τεράστια που προβάλουν και κλαριά που ατίθασα θέλουν να ανεβούν στον πλάτωμα του ουρανού, έτσι διαμορφώνεται στους αιώνες ο κορμός της ελιάς.

Σε προκαλούν αυτά τα ελιάτικα ανάγλυφα και γλυπτικά γεράσματα να τα προσέξεις και να τα ταυτίσεις με αρχαίους θεούς, με μορφές από την μυθολογία και την ιστορία και από το χώρο των παραμυθιών που μέσα στις μεγάλες κουφάλες όλο και τα ξωτικά κουρνιάζανε και τα μικρά ζώα βρίσκουνε απάγκιο για να κάνουν τη φωλιά τους.

Καθώς το μάτι όλο και τρέχει να δει της ελιάς τους κορμούς, τους αιώνιους, το μυαλό θυμάται πως σε ένα χορικό στον Οιδίποδα επί Κολωνώ ο Σοφοκλής έχει συνθέσει ύμνο στην ελιά. Ένα τραγούδι είναι για έναν άνθρωπο που με το χέρι του άγγιξε της ελιάς τον κορμό και τραγουδά τη μοναδικότητά της, την ιστορία της, την Αθηνά που την προστατεύει, το αθάνατο του δέντρου της και την προσφορά της στον κόσμο.   Όχι , τούτο το δέντρο δεν υπάρχει στην Ασία… λέει.

Οι κορμοί της ελιάς είναι αγαπητοί στην ψυχή μας, δεν ανεβαίνουν όπως των κυπαρισσιών το ύψος, το λαμπαδωτό, μα μοιάζουν με εμάς τους ανθρώπους, που όταν γεράσουμε όλο και παχαίνουμε και της κοιλιάς μας τα εξογκώματα προβάλλουν.

Σαρκώδη σάκοι οι κοιλιές μας σαν των ελιών τα πόμπολα…

Στην αρχαία τραγωδία, η Αντιγόνη αγγίζει τον κορμό μια ελιάς γέρικης, στα περίχωρα της Θήβας και μονολογεί: Ποιος νόμος θα μπορούσε να υποχρεώσει μιαν ελιά να χάσει τις ρυτίδες της;

 

Αγριλιά – Ελιά

 

Το νησί μας, η Κεφαλονιά μας γιομάτη από λιοστάσια είναι. Λιοστάσια που ντύνουν πλαγιές, όπως αυτά της Πυλάρου, της Παλικής, της Λειθαθούς, λιοστάσια σε πλατώματα και σε γκρεμούς, λιοστάσια κοντά σε σπίτια και ελιές σε αυλές που μας αφουγκράζονται και μας υποδέχονται καθημερινά. Τοπία φυσικού κάλλους, μνημεία φύσης, ελαιώνες παμπάλαιοι που αντιστέκονται στο χρόνο και στην αδιαφορία μας.

Κάπου στη Λειβαθώ, κοντά στα Σβορωνάτα στέκουν κοντά σε μια στροφή μια παρέα από γερασμένες ελιές. Ψηλές, σκιώδεις και με κορμούς που λένε ιστορία, ο λαός μας πιστεύει πως αυτές οι ελιές μιλούνε. Αν έχεις βαρύ καημό και ξαποστάσεις στη σκιάδα τους, τότε σου μιλούνε και σου λύνουν το πρόβλημα. Έτσι εξηγεί ο λαός το ξαπόσταμα που γίνονταν παλιά, σε αυτές τις ελιές και που όλο και μαζεύονταν πολλοί και με την κουβέντα έλεγαν τον πόνο τους και τα βάσανά τους και ξαλάφρωναν. Αυτές οι ελιές πήραν τα βάπτισμα, ως «οι Ελιές της Κουβέντας».

Τα αγρίλια παλιά στο νησί μας ήταν πολλά, μα οι Κεφαλονίτες φιλόπονοι και εργατικοί καθώς είναι, κληρονόμησαν από τους παλαιότερους τη συνήθεια να μπολιάζουν τα αργίλια και να τα ημερώνουν.

Βέβαια, τα καλά αρμάκια και τα πλατώματα της γης τα είχαν ως συνήθως για τα αμπέλια και πάνω στη ραφή της αρμακιάς φύτευαν την ελιά. Πρόσεχαν τη φράση που λέει η παροιμία, πως, το λάδι τρώει το κρασί, Έτσι, αλάργου από το αμπέλι πάνω στην πέτρα, η ελιά είχε θέση, μα δικαίωνε πάντα το φύτεμά της.

 

Το αγρίλι για να μερώσει και να πάρει τα πάνω του όπως λέει ο λαός, πρέπει το φεγγάρι στη γιόμωση να είναι, και, ο καιρός τέτοιος που να βοηθά τον μπολιαστή για να είναι σίγουρός για τους χυμούς του δέντρου…

 

Μεγαλώνει το δέντρο της ελιάς και η φροντίδα του είναι απαραίτητη.

Μετά τη μάζωξή του η λίπανση είναι από τις πιο σπουδαίες εργασίες της καλλιέργειας της και έχει άμεση σχέση με το ύψος της παραγωγής.

Σύμφωνα με τα πειράματα που γίνονται τα τελευταία χρόνια έχουν καταλήξει οι ειδικοί γεωπόνοι στα παρακάτω συμπεράσματα:

  1. Η προσθήκη φωσφορικών λιπασμάτων σε καμιά περίπτωση δεν αύξησε την παραγωγή. Τα ελαιόδεντρα έχουν   την ικανότητα να παίρνουν τον φώσφορό από το έδαφος
  2. Η προσθήκη καλιούχων λιπασμάτων επιδρά κυρίως σε ξεπλυμένα εδάφη, όπου μπορεί να παρουσιαστεί σύμπτωμα     έλλειψης καλίου.
  3. Η προσθήκη απλών αζωτούχων λιπασμάτων είναι απαραίτητη κάθε χρόνο για την κανονική παραγωγικότητα των ελαιόδεντρων

Στην ελιά βάζουμε απλά αζωτούχα λιπάσματα   δηλαδή θεϊκή αμμωνία, Νιτρική αμμωνία, ασβεστούχο νιτρική αμμωνία και Νιτρικό κάλι κάθε 2-3 χρόνια.

Η ποσότητα του χορηγούμενου λιπάσματος εξαρτάται από το μέγεθος της κόμης του δένδρου και της γονιμότητας του εδάφους.

 

Η συγκομιδή του ελαιόκαρπου θα πρέπει να γίνεται στο άριστο στάδιο της ωρίμανσης. Αυτό το στάδιο συνδέεται με την καλύτερη ποιότητα του ελαιόλαδου και τη μεγαλύτερη ελαιοπεριεκτικότητα.

Βέβαια, δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι στην πράξη δεν περιμένουμε το χρόνο της ωρίμανσης, αλλά τη διαθεσιμότητα των εργατικών χεριών. Ακόμη και όταν η δακοπροσβολή είναι έντονη, τότε επιβάλλεται η συγκομιδή του καρπού να γίνει γρηγορότερα. Επίσης, ένας παράγοντας που μας επιβάλλει να τρέξουμε για τη συγκομιδή, είναι και η δυνατότητα επεξεργασίας του ελαιόκαρπου στο ελαιοτριβείο. Όμως επιβάλλεται, στο μέτρο του δυνατού να γίνεται συγκομιδή κοντά στο στάδιο της βιομηχανικής ωρίμανσης.

 

 

Τρόποι συγκομιδής

  1. Συγκομιδή μετά από φυσιολογική πτώση.

Αυτή η συγκομιδή γινόταν παλαιότερα σε περίπτωση που οι ελιές ήταν χοντρόκαρπες. Μάζευαν τις ελιές από κάτω αφού είχαν πέσει στο έδαφος. Ο τρόπος αυτός έχει σήμερα αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό, με τα πλαστικά δίχτυα ελαιοσυλλογής τα οποία απλώνονται κάτω από τα δέντρα και συγκρατούν τον ελαιόκαρπο, που φυσιολογικά πέφτει. Βέβαια, με αυτόν τον τρόπο, ο ελαιόκαρπος κινδυνεύει από πολλές αρρώστιες , κυρίως από μυκητολογικές προσβολές.

 

  1. Συγκομιδή με τα χέρια

Αυτός ο τρόπος γίνεται συνήθως σε επιτραπέζιες ποικιλίες, αλλά και όταν τα δέντρα είναι χαμηλά. Αποφεύγεται ο τραυματισμός του ελαιόκαρπου και εξασφαλίζεται η καθαρότητα του ελαιόκαρπου από τα φύλλα.

 

  1. Συγκομιδή με ραβδισμό

Για το μάζεμα των περισσότερων ποικιλιών της ελιάς, η συγκομιδή γίνεται με ραβδισμό. Τα χρησιμοποιούμενα ραβδιά είναι μικρού ή μεγάλου μήκους, ξύλινα ή πλαστικά. Πολλές φορές χρησιμοποιούνται και μικρά χειροκίνητα εργαλεία, όπως πλαστικές κτένες

 

  1. Συγκομιδή με δονητές    

Το τελειότερο επίτευγμα της μηχανικής στον τομέα της ελαιοσυλλογής αποτελούν οι διάφοροι τύποι δονητών. Το σύστημα με του δονητές έχει επεκταθεί κατά πολύ και χρησιμοποιείται ευρύτατα ακόμη και σε μέρη όπου οι ελιές είναι φυτεμένες σε αρμάκια και στενώματα γης.

 

  1. Συγκομιδή ελαιόκαρπου με τη χρησιμοποίηση καρποπτωτικών

Στα πλαίσια της προσπάθειας η οποία γίνεται σε διεθνές επίπεδο για την εξεύρεση μιας οικονομικής μεθόδου συγκομιδής του ελαιόκαρπου εντάσσεται και η χρησιμοποίηση ορισμένων χημικών παρασκευασμάτων (Καρπωτικά), τα οποία διευκολύνουν την πτώση του καρπού από το δένδρο. Χρειάζεται όμως ιδιαίτερη προσοχή σχετικά με την ποσότητα και τη φύση αυτών των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται. Στην Ελλάδα ευτυχώς αυτή η μέθοδος δεν βρήκε απήχηση και πλάτος κατανάλωσης.

 

 

Παραδοσιακά επαγγέλματα που σχετίζονται με της ελιάς το μάζεμα και την παραγωγής του προϊόντος της.

Σε πολλά μέρη υπήρχε ως επάγγελμα αυτό του ραβδιστή. Αυτός ήταν γεροδεμένος και δυνατός στα χέρια και τον έπαιρναν οι άνθρωποι που είχαν ελιές και τους βοηθούσε στο μάζεμα με τον ραβδισμό. Φυσικά το επάγγελμα αυτό, δεν θεωρείται ως παραδοσιακό επάγγελμα, λόγω που πολλοί, χωρίς να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις, έκαναν τους ραβδιστές.

Πρέπει να ξέρει ο ραβδιστής πως θα χτυπήσει τα κλαριά, χωρίς να τα πληγώσει για να μπορούν και τον επόμενο χρόνο να κάνουν καρπό. Τα χτυπάει σύμφωνα με την κατεύθυνση ή την κλίση του βάρους τους και του κορμούς τους. Εάν τα χτυπήσει κάθετα τα πληγώνει και σπάει τα μικρά κλαράκια με αποτέλεσμα η ελιά να ελαττώσει τον επόμενο χρόνο τον καρπό της.

 

 

Οι Λιομαζώχτρες

Επί το πλείστον σε αυτό το παραδοσιακό επάγγελμα ήταν οι γυναίκες που είχαν το λόγο και την ασχολία του μαζέματος του καρπού της ελιάς. Κάποιοι γαιοκτήμονες που είχαν πολλές ελιές ή καλύτερα πολλά λιοστάσια, έπαιρναν κάποιες γυναίκες που είχαν αξιοσύνη στο μάζεμα για να μαζέψουν τις ελιές τους. Ντυμένες με το κεφαλομάντηλο και με τη μακριά φούστα τους καθώς και την ποδιά τους, μάζευαν τον καρπό είτε από τα κλαριά είτε και από κάτω από το έδαφος, σε όσες ελιές είχαν ρίξει τον καρπό τους. Η συμφωνία με τον κάτοχο του ελαιώνα ήταν : ή να πάρουν μερίδιο στην παραγωγή του λαδιού ή να πληρωθούν το μεροκάματο τους.

 

Αλετρουβιάρης ή λιτρουβιάρης.

Πρόκειται για το εποχικό επάγγελμα του εργάτη που δουλεύει στο ελαιοτριβείο κατά την περίοδο που οι ελιές πρέπει να γίνουν λάδι.

Οι λιτρουβιάρηδες εργάτες ήταν πολλοί σε ένα παραδοσιακό ελαιοτριβείο. Άλλος εργάτης τακτοποιούσε τα τσουβάλια με τις ελιές, άλλος ζέσταινε το νερό και άναβε τη φωτιά, φρόντιζε για τις λεπτομερειακές ασχολίες που βοηθούσαν την καλή λειτουργία του ελαιοτριβείου. Άλλος έριχνε τις ελιές μέσα στη λεκάνη των λιθαριών για να τις κάνουν πολτό τα λιθάρια και άλλος γιόμιζε τις τσαντίλες με τον ελαιοπολτό για να τις πάει στο πιεστήριο και εκεί να βγει το νιό λάδι. Οι λιτρουβιαραίοι εναλλάσσονταν στις δουλειές του ελαιοτριβείου και ήταν ενήμεροι για το κάθε θέμα που ήθελε προκύψει.

Ο Λιτρουβιάρης ήταν αυτός που είχε το ελαιοτριβείο. Ως συνήθως το ελαιοτριβείο του το είχε στο χωριό. Στην Κεφαλονιά μας τα ελαιοτριβεία που υπήρχαν έως το 1953 ήταν περίπου 250-270

 

 

 

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA