«…Ζήτω ο ιατρός Λεωνίδης…»

Μάκης Σωτ. Γαλανός

Λόγω της πανδημίας του Κορονοϊού, έσυρα από τους φακέλους μου που αφορούν στην  ιστορία του Ληξουρίου, το κάτωθι μονόφυλλο, το οποίο  αφορά τις ευχαριστίες των Ποταμίων Ληξουρίου προς τον ιατρό  Λεωνίδη Ν. Κατσαϊτη για τη βοήθειά του και τη μεγάλη συμπαράσταση που πρόσφερες στους αρρώστους της χολέρας,  που τότε στα 1850 ενέσκηψε στην Κεφαλονιά. 

Ήτανε στα 1850, που η αρρώστια της  χολέρα χτύπησε και την Κεφαλονιά. Έχουν γραφεί πολλά γι’ αυτή την αρρώστια (Βλ. Ηλίας Τσιτσέλης, τόμος 2ος, σελ 453, -Αναφορά για το Ληξούρι και το  Αργοστόλι που πλήγηκαν από χολέρα). 

Ο τόπος του  Ληξουρίου δεινοπάθησε, ιδιαίτερα  οι άνθρωποι κοντά στο  Ποτάμι, όπου  τότε λίμναζαν τα νερά  του, με αποτέλεσμα τα κουνούπια να είναι πολλά  και  η αρρώστια «να βοσκεί» σ’  αυτά,  χτυπώντας για τα καλά τους Ποταμίτες. Από τους θαρραλέους ιερείς οι οποίοι στάθηκαν κοντά στο λαό ήταν ο ιερέας, μετέπειτα άγιος Παναγής  Μπασιάς (ο παπα – Μπασιάς) και ο ιερέας  Ιωαννίκιος   Ζαφειρόπουλος, που φρόντιζαν τους αρρώστους,  χωρίς να φοβούνται μήπως κολλήσουν την άτιμη αρρώστια.

Μάλιστα, ο παπα-Μπασιάς, πέρα από τη βοήθειά του στους αρρώστους, πέρα την οικονομική και υλική αρωγή προς τους ασθενείς της χολέρας, τα βράδια, πήγαινε στο ξωκλήσι της Αγίας Άννας στα Λέπεδα, που τον αύλειο χώρο του είχαν επιλέξει οι Άγγλοι για να θάβουν όπως – όπως τους νεκρούς της αρρώστιας  και διάβαζε για τις ψυχές των πεθαμένων.

Στην αρχή οι Άγγλοι, που έβλεπαν φως στο κοιμητήριο, λόγω  της επιτήρησης του χώρου, (ήταν χρόνιες επαναστάσεων εναντίων τους και έλεγχαν την κάθε κίνηση του λαού), αναστατώθηκαν, αλλά σύμφωνα με τις χειρόγραφες μαρτυρίες για τη ζωή του αγίου, αυτοί έμεναν άφωνοι όταν διαπίστωναν πως ο μικρόσωμος ιερέας διάβαζε  με ένα λαδοφάναρο τους πεθαμένους και μάλιστα ,παρόλο που έβρεχε, αυτός ήταν στεγνός!

Μαζί με τους τολμηρούς ιερείς προς βοήθεια των όσων είχαν πληγεί από τη χολέρα,  υπήρξε και ο περίφημος ιατρός Λεωνίδης Νικολάου Κατσαΐτης, ο οποίος στάθηκε φιλάνθρωπος, βοήθησε τους ασθενείς, έθεσε τον εαυτός του στην υπηρεσία του Ιπποκράτη τηρώντας τον όρκο του αφιλοκερδώς, έχοντας χάσει δυο δικούς του ανθρώπους από τη χολέρα, κινδυνεύοντας  κι αυτός να πεθάνει, όπως πολλοί τότε έφυγαν από το κακό της χολερικής αρρώστιας. Στην έκκληση  των ασθενών για βοήθεια δεν βρέθηκαν κοντά τους  όσοι θα μπορούσαν  να υπηρετήσουν τους ασθενείς, αλλά η τόλμη, το θάρρος, η ανθρωπιά, η επιστήμη  και η προσφορά βρήκαν το νόημά τους στη ψυχή και στη δράση του ιατρού Λεωνίδη Ν. Κατσαΐτη.

Όσοι δέχτηκαν τη βοήθειά του δεν ξέχασαν τη μεγάλη θυσία που έκανε για να σώσει τους πληγέντες και όταν το κακό πέρασε  τον τίμησαν με έναν χρυσό  Σταυρό Τιμής, ως ελάχιστο δείγμα ευγνωμοσύνης.

Το μονόφυλλο ανήκει στη συλλογή της Κοργιαλενείου Βιβλιοθήκης και θεωρείται σημαντικό, όχι μόνο για την έκφραση ευγνωμοσύνης και την αντιμετώπισης μιας βαριάς χολερικής επιδημίας, αλλά ακόμη και για τον τρόπο πράξης και τον κατάλογο των ονομάτων που συλλογικά έπραξαν την έκφραση ευχαριστίας.

Η τύχη αυτού του χρυσού Σταυρού Τιμής προς τον ιατρό Λεωνίδη Κατσαΐτη, πουλήθηκε στην Κατοχή για να στηρίξει την οικογένεια, που ωστόσο πολλά μέλη της έχοντας ενδοοικογενειακά προβλήματα μετοίκισαν στο Αργοστόλι και στη Λειβαθώ. Το δε προσεισμικό αρχοντικό της οικογένειας Κατσαΐτης στο Αργοστόλι, ήταν εκεί που σήμερα υπάρχει το 2ο Δημοτικό της πόλης αυτής.


Παρόμοιες αρρώστιες που χτύπησαν την Κεφαλονιά


Λόγω της πανδημίας του Κορονοϊού δημοσιεύω μια σειρά άρθρων που αφορούν παρόμοιες αρρώστιες που τα παλιά χρόνια χτυπούσαν το νησί μας.

2ο μέρος

Οι μεταφορές -(λιτανείες) του σκηνώματος του Αγίου Γερασίμου στο Αργοστόλι και στο Ληξούρι κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας για να φύγει φοβερή πανώλη.

Η παρουσία του νέου ασκητή Γεράσιμου Νοταρά1, και η δράση του ως Ηγούμενου της Κεφαλληνίας, σηματοδοτεί μια νέα εποχή στις κοινωνικές και θρησκευτικές σχέσεις μεταξύ των τάξεων στο νησί από το 1560 και μετά

Ωστόσο, με κέντρο το μοναστήρι Του στα Ομαλά θα αναπτυχθεί ένας πόλος έλξης που θα ρυθμίσει, υπέρ του ορθοδόξου δόγματος, μέσα στα χρόνια της Βενετοκρατίας, τις πλατύτερες κοινωνικές και οικονομικές δομές και καταστάσεις.

Αυτό βέβαια θα φανεί περισσότερο, στις αρχές του δεύτερου αιώνα της Βενετοκρατίας, όταν ως επιβεβαίωση για την κοινωνία του νησιού, γίνει η αγιοποίηση2 του Γεράσιμου Νοταρά επισήμως από το ανώτατο όργανο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, το Οικουμενικό Πατριαρχείο Νέας Ρώμης -Κωνσταντινούπολη.

Σίγουρο είναι πως, και πριν την αγιοποίηση του Γεράσιμου Νοταρά, η στάση της ζωής Του, ο ασκητικός βίος και ο αγώνας Του να διατηρήσει την Ορθοδοξία, Τον είχαν καθιερώσει μορφή αγία και σεβαστή. Τούτο βεβαιώνεται από τους λόγους που προτάθηκαν και αναφέρονται στο κείμενο της αγιοποίησης.

Σημαντικός και κύριος λόγος που στάθηκε σημείο αναφοράς για όλα τα παραπάνω απετέλεσε η ύπαρξη του αναλλοίωτου θείου σκηνώματος του Γεράσιμου Νοταρά και αυτό ήταν δυνατό έρεισμα, που δεν χωρούσε αμφισβήτηση για την όλη αγιότητα της μορφής Του, ως θεία ανταμοιβή από τον Θεό για την όλη ασκητική Του πορεία. Συγχρόνως ήταν μια ηθική και κοινωνική σταθερά για την πορεία του μοναστηριού των Ομαλών, που είχε τα ανεκτά περιθώρια να προβάλει αυτό το σκήνωμα για να στηρίζει και να ενδυναμώσει την πίστη των κατοίκων του νησιού.

Η πρώτη απόφαση για τη λιτάνευση του Ιερού σκηνώματος πρέπει να πάρθηκε κάτω από αυτό το σκεπτικό: να υπηρετήσει την πίστη των κατοίκων του νησιού, να πολεμήσει την αρρώστια της πανώλης3, να δείξει την αξία του αγίου και την αποδοχή Του από το κοινωνικό σύνολο, να διαμαρτυρηθεί και να αντισταθεί απέναντι στον καθολικό προπαγανδισμό των κατακτητών. Ακόμη να δεχτεί την όποια προσφορά του κοινού για να στηριχθεί οικονομικά το κοινόβιο των Ομαλών.

Κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας έχουμε τρεις μεταφορές του λειψάνου του Αγίου Γερασίμου, εκτός του χώρου του μοναστηριού. Οι πληροφορίες μας δίνονται από τον Κώδικα της Μονής του Αγίου Γερασίμου στα Ομαλά των χρόνων 1675-1763, έκδοση των Γενικών Αρχείων του Κράτους Νομού Κεφαλληνίας, πηγές 2, Αθήνα 1998, υπό Γεωργίου Ν. Μοσχοπούλου.

Σε αυτόν τον κώδικα αναφέρονται δυο μεταφορές4 του λειψάνου του Αγίου Γερασίμου κατά την περίοδο, που κατακτητές ήταν οι Ενετοί στο νησί: η πρώτη στα 1715 και η δεύτερη στα 1748. Η τρίτη μεταφορά αναφέρεται από τον ιστοριοδίφη Ηλία Τσιτσέλη στα 1718, αλλά σε έρευνα που έγινε στους κώδικες και στα κατάστιχα της ιεράς Μονής που φυλάσσονται στο τοπικό ιστορικό αρχείο δεν βρέθηκε η συγκεκριμένη μεταφορά.

Η πρώτη μεταφορά του λειψάνου του αγίου, πραγματοποιήθηκε 105 χρόνια μετά από την αγιοποίησή του και πρέπει να αποτέλεσε σημαντικό γεγονός για τον τότε ορθόδοξο κόσμο του νησιού μας, παρότι ο σκοπός ήταν να πολεμήσει την αρρώστια της πανώλης5.

Η αναγραφόμενη μαρτυρία στον κώδικα για την πρώτη μετακίνηση λέει:

«Την προτη του Σεπτεβρηου ευγαλαμε το αγιον λήψανο και επηγαμε το Κάστρο, Αργοστόλι και Ληξούρι…..». Είχε δε περάσει το θέρος εκείνης της χρονιάς, όταν μετέφεραν το ιερό λείψανο με σκοπό να μαζέψουν ό,τι μπορεί να δοθεί για να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες του μοναστηριού6.

Από το Μοναστήρι πήγαν πρώτα στο Κάστρο του Αγίου Γεωργίου, που τότε ήταν πρωτεύουσα της Κεφαλονιάς, και έπειτα στο Αργοστόλι και στο Ληξούρι.

Από αυτή την γραπτή αναφορά αλλά και από παλαιότερες συμπεραίνεται πως το Αργοστόλι, πριν κηρυχθεί πρωτεύουσα, ήταν ένας υπολογίσιμος οικισμός και μάλιστα με το σημερινό του όνομα. Ακολούθως μετά το Αργοστόλι ήλθαν στο Ληξούρι, πόλη οργανωμένη χρόνια πριν οργανωθεί το Αργοστόλι. Καταλαβαίνει κανείς τι δύσκολη απόφαση ήταν αυτή: του να μετακινήσουν το ιερό σκήνωμα του Αγίου Γερασίμου σε μια τέτοια διαδρομή, που το οδικό δίχτυο φτιάχτηκε αργότερα. Μάλιστα μέρος αυτής της διαδρομής πραγματοποιήθηκε και με τα πλεούμενα για τη μεταφορά του αγίου από το Αργοστόλι στο Ληξούρι.

Στον κώδικα η μαρτυρία της μεταφοράς φέρεται ως οικονομικός απολογισμός από αυτή τη περιφορά του ιερού σκηνώματος, δηλαδή πόσα «έμασαν», πόσα «εχάλασαν» για να αγοράσουν αναγκαία για το μοναστήρι και πόσα «χαλάστηκαν» για δουλειές που έγιναν με μαστόρους και για την αγορά του αγίου κουβούκλιου της Αγίας Τράπεζας.

Από τον οικονομικό απολογισμό που αναφέρεται και που είναι καρπός αυτής της μεταφοράς του ιερού σκηνώματος, μπορούμε να υποθέσουμε πως χωρίς αμφιβολία φαίνεται να είναι κοντά στην τότε πραγματικότητα.

Γράφεται στον κώδικα, ότι: «Εμασαμε ης το Ληξούρι ριάληα ευδομηντα έξη, ρ 76. στο Αργοστολη ριαληα σαραντα έξη. ρ 46.

Στο Καστρο ριαληα δεκα πέντε, ρ. 15= 137» Ακριβώς από αυτήν την οικονομική απολαβή από τρεις διαφορετικούς τόπους συμπεραίνουμε πως το Κάστρο του Αγίου Γεωργίου, πρωτεύουσα τότε του νησιού, άρχισε εκείνη την περίοδο να εγκαταλείπεται και να μοιράζεται τον κόσμο του με το Αργοστόλι που σιγά σιγά ανδρωνόταν ως ικανός τόπος με αξιόλογο λιμάνι. Το ποσό που μαζεύεται από το Κάστρο ήταν 15 ριάλια έναντι του Αργοστολίου που ήταν το τριπλάσιο. Πιστεύω πως τα στοιχεία αυτά των αριθμών αντικατοπτρίζουν την τότε οικιστική κατάσταση σε αυτές τις περιοχές.

Μελετώντας και συγκρίνοντας και την περίπτωση του Ληξουρίου βλέπουμε πως δείχνει ακριβώς το ανάλογο της κατάστασης, όπως του Κάστρου με το Αργοστόλι. Στο Ληξούρι το ποσό είναι μεγάλο στη διαφορά, είναι πενταπλάσιο από του Κάστρου και το διπλάσιο περίπου από του Αργοστολίου. Το Ληξούρι εκείνη την περίοδο, ήταν μια αξιόλογη πόλη, βενετσιάνικη στο χαραχτήρα και φιλοξενούσε αρκετό αρχοντολόι αλλά και γεωργικό πληθυσμό τουλάχιστον στο σύνολο του, αρκετά περισσότερο από το ανερχόμενο πληθυσμιακά τότε Αργοστόλι.

Αξίζει από πολλές πλευρές να δούμε τι άλλο μάζεψαν από αυτή τη λιτανική γύρα του ιερού λειψάνου:

«Ενα παπλομα έριξε η αρχόντισα Χρηστοδουλάκενα Ανινισα, τεσερα σεντονια, μια σωτανελα7 σταμποτυ8,μια πολακετα και σαραντα τουβαελια9 και ήτη αλα ληανοκοπιές10.

Από της ανοθε γαζετες11 αγορασαμε τεσερα μανουαληα12 της οξο εκλησίας μπρουτζηνα, ριάληα13 εκαντον τρηαντα, ρ.130.

Εξοδηασαμε και είς το κοβουκλη της Αγιας Τραπέζης της οξο εκλησιας, η πλερομή του μαστοροναι ριάληα δεκα τεσερα, τέσαρες ταυλες τζερμολο και τεσαρες αλπεδενιες14, προκιες και υ κόθρη15 ριαληα έξη, ρ.6.»

Είναι εμφανής η απολογιστική αναφορά της συγκέντρωσης και της διαχείρισης των υλικών και των χρημάτων που απέδωσε αυτή η μεταφορά του αγίου σκηνώματος σε αξιόλογα οικιστικά κέντρα του νησιού εκείνης της περιόδου. Το μοναστήρι, πέρα από τον αγώνα της στήριξης του κοινοβίου του, έπρεπε να οργανωθεί ποικιλοτρόπως για το λόγο ότι ήταν το κορυφαίο μέσα στο νησί και μάλιστα φιλοξενούσε στο εσωτερικό του το ιερό σκήνωμα μιας σπουδαίας ασκητικής μορφής, αυτή του αγίου Γερασίμου.

Αυτή είναι η πρώτη επίσημη μαρτυρία που αναγράφεται για τη μετακίνηση του σκηνώματος του Αγίου Γερασίμου, από το μοναστήρι σε μέρη του νησιού, και που μας δίνει αρκετές πληροφορίες και συμπεράσματα για πιο λόγο έγινε αυτή.

Σύμφωνα με τον ιστοριοδίφη Ηλία Τσιτσέλη, έπειτα από τρία χρόνια από την πρώτη μεταφορά του αγίου σκηνώματος πραγματοποιήθηκε και άλλη μία, πιθανόν στα ίδια μέρη, για να σταματήσει η αρρώστια της πανώλης. Βέβαια στους κώδικές της Μονής δε διασταυρώθηκε αυτή η συγκεκριμένη μαρτυρία.

Στον ίδιο κώδικα της Ιεράς Μονής των Ομαλών αναφέρεται και άλλη μια, δεύτερη μεταφορά του ιερού σκηνώματος σε μέρη του νησιού. Η δεύτερη αυτή μεταφορά έγινε 33 χρόνια έπειτα από την πρώτη που ανέφερα, δηλαδή στα 1748. Πραγματοποιήθηκε στις 24 Απριλίου του 1748, με προορισμό να μεταφέρουν το ιερό σκήνωμα στο Αργοστόλι και στο Ληξούρι. Μάλιστα, η όλη διάρκεια αυτής της παραμονής του ιερού σκηνώματος του Αγίου σε αυτές τις δυο πόλεις ήταν 20 μέρες. Το χωρίο της αναγραφόμενης αυτής πληροφόρησης δεν μας παρέχει την οικονομική διαφορά που εισπράχτηκε από κάθε πόλη, αλλά οι πληροφορίες δίνονται συνολικά ανά αντικείμενο ή χρήματα που συνέλλεξαν από τους κατοίκους των δυο πόλεων. Στη δεύτερη μεταφορά δεν αναφέρεται καθόλου το Κάστρο. Φαίνεται ότι είχε αποδυναμωθεί το πληθυσμιακό του στοιχείο και δεν προσφερόταν ως οικονομικός παράγοντας, με δεδομένο ότι η μετακίνηση μιας τέτοιας πομπής θα ήταν αρκετά δύσκολη υπόθεση. Αυτό είναι εύλογο μιας και το Αργοστόλι όλο και μεγάλωνε πληθυσμιακά και η νέα πόλη προσφερόταν για εδαφικές απλωσιές.

Επίσης το λιμάνι που είχε η εκκολαπτόμενη πόλη, στάθηκε ο πόλος έλξης να τραβήξει τους κατοίκους από το Κάστρο στο Αργοστόλι, όπου ήδη είχε εδραιωθεί ως κόμβος εμπορίου, εξυπηρετώντας και τη βλέψη της εξουσίας που να μπορούσε να ελέγξει τον κόσμο της.

Τα αντικείμενα που δόθηκαν από τους πιστούς σε αυτό το λιτανικό περίπατο του ιερού σκηνώματος ποικίλουν με πρώτο, διαφορετικό νόμισμα από την πρώτη μετακίνηση που ήταν τα ριάλια και σε αυτή τη δεύτερη τα τσεκίνια. Από την αναφορά και της δεύτερης μεταφοράς, βεβαιώνεται πως και οι 2 σκοπό είχαν την οικονομική ενίσχυση της Μονής που έπρεπε να σταθεί και να γίνει αποδεχτή μέσα στο κοινωνικό σύνολο του νησιού με έργα και πράξεις.

Την αναφορά αυτή υπογράφει ο Ιερομόναχος Δανιήλ Βάλσαμος16 που ήταν ηγούμενος της Μονής του Αγίου. Μας ενημερώνει δε, πως με την οικονομική απολαβή αυτής της μεταφοράς του αγίου σκηνώματος, έφτιαξε την «κάσα του αγίου».

Επίσης, ο ίδιος ηγούμενος Δανιήλ Βάλσαμος θα μεριμνήσει για να φτιαχτεί έως το 177617, χρονιά που του παραδόθηκε, η αργυρή λάρνακα του ιερού σκηνώματος καθώς και το κουμπέ και ο σταυρός και η επένδυση με ασήμι έξι τεμαχίων αγίων λειψάνων.

Το κείμενο του κώδικα της δεύτερης αυτής μεταφοράς, απλό και απολογιστικό μας λέει:

1748, Απριλιου 24. Εβγαλαμε το αγιο λήψανο και το επιγαμε το Αργοστόλη και εκιθε το Ληξούρι. Εσταθηκαμε ημερες ηκοση οις το Αργοστολη και το Ληξουρι, εμασαμε γαζετες (..) ησε τοσα μόνεδα, ασημι και χρισαφη, τζεκινηα18 χρισα πενηντα εξη, ηο .56, χοριστα το πραμα: κερι λα(μ)παδες λητρες χοτρες 75. Ληβανη λητρες χοτρες 6, τουβαγεληα τουζήνες 20, ποληες19 του σφοκιμάτου 20, τραπακα20 μια 1, σετονηα δεκα10, ποδηές 3, (…) παλεες τεμελες ζευγαρια 15, μεσαληα21 ευτα 7.

Με τις ανοθεν γαζετες εξαγορασαμε ένα σηκλο ασημενηο με τα τατζα22 του, ένα βατσελη(…) και δηο κατιλιεριδες.

Έδοσα σε δαυτα όλα τζεκινηα 32 και αρχηνησα τη κασα του Αγιου και την εφτιασα, αρχινοντας από τον Μαηον μινα και ετελιοθη τις 15 του Οκτοβριου μινός. Και τον ανοθεν χρονον εβαλαμε και σε δαυτη ακομη οκιές της βουλας εκατον ενενηντα, ν.190, και εδοσα και φατουρα23 του χρισηκου τζεκινηα χρισα τριαντα. τζ. 30, χορις εις πομολο εβαλαμε(…)

Δανιηλ ιερομοναχος Βαλσαμος και ηγούμενος της αυτης μονης εγραψα.

Στην περιγραφή που έχει αυτή η αναφορά υπάρχει το όνομα της πόλεως του Αργοστολίου, εννέα χρόνια πριν από την ανακήρυξή της ως πρωτεύουσας του νησιού.

Είναι ακόμη μια επιβεβαίωση ότι πολλά χρόνια πριν από τον ορισμό της είχε δημιουργηθεί στον ίδιο χώρο μικρό πόλισμα που είχε το όνομα Αργοστόλι. Το πόσες μέρες έμεινε το σκήνωμα του Αγίου στο Αργοστόλι και αντίστοιχα στο Ληξούρι δεν μας δίνεται από την γραπτή μαρτυρία, αλλά ήταν συνολικά 20 μέρες. Τα πράγματα που μαζέψαν από αυτή, τη «γύρα» ήταν υλικά εκκλησιαστικής πρώτης ανάγκης, τόσο για το τελετουργικό της εκκλησίας, όσο και για το κοινόβιο. Αξιοσημείωτη είναι η πληροφορία ότι μετά από αυτή τη λιτάνευση δίνεται χρηματικό ποσό για να φτιαχτεί η κάσα του Αγίου Γερασίμου που άρχισε η κατασκευή της τον Μάιο και τελείωσε στις 15 Οκτωβρίου του ιδίου έτους. Βέβαια, οι εργασίες συνεχίστηκαν για να τελειώσουν τον επόμενο χρόνο όπως αναφέρεται. Επί πλέον αναγράφεται τι αμοιβή πήρε ο χρυσικός.

Αντιπαραβάλλοντας τις μεταφορές –λιτανείες του ιερού σκηνώματος του Αγίου κατά την Ενετική κατοχή με τις άλλες δυο που έγιναν την περίοδο της Αγγλοκρατίας, υπάρχουν και κοινά σημεία και διαφορές, με βασική το ότι, τα χρόνια της Ενετοκρατίας, σύμφωνα με τις πηγές που έχουμε, οι λιτανείες είχαν σκοπό να απαλειφθεί η πανώλη. Ενώ στα χρόνια της Αγγλοκρατίας, καθώς υπάρχουν ταραχές και επαναστάσεις, πέρα από το λόγο της αρρώστιας, τη μεταφορά του ιερού σκηνώματος θα την μεταχειριστούν οι Καταχθόνιοι για να πετύχουν το δικό τους σκοπό: κοινωνική αναταραχή, και καλλιέργεια αντιπαλοτήτων ανάμεσα στους Κεφαλονίτες.

Κατά την περίοδο που κυριαρχούσε η Προστασία, έχουμε δύο μεταφορές του ιερού σκηνώματος. Ή πρώτη στα 1816 κατά τη σιτοδεία και ενάντια στην πανώλη και η δεύτερη στα 1850 επίσης για την πανώλη24. Η μεταφορά – λιτάνευση έγινε και στις δυο πόλεις, Ληξούρι και Αργοστόλι. Κατά τη λιτάνευση του 1850, σύμφωνα με τον Ηλία Τσιτσέλη, υπήρχε σχέδιο από κάποιους25 να παραμείνει μόνιμα το ιερό λείψανο του αγίου στο Αργοστόλι, σε μεγαλοπρεπή ναό που θα κατασκεύαζαν για αυτόν τον λόγο, αλλά οι αντιδράσεις των χωρικών της κοιλάδας του αγίου ανέτρεψε το σχέδιο.

Ο ιστορικός Σπύρος Λουκάτος σε μελέτη του26, μας ενημερώνει πως αυτοί που ήθελαν να παραμείνει το ιερό σκήνωμα στο Αργοστόλι, ήταν Καταχθόνιοι κυβερνητικοί του νησιού που θεώρησαν την ευκαιρία αυτή ως αιτία δημιουργίας νέας εξέγερσης των χωρικών της περιοχής των Ομαλών, των οποίων οι μνήμες ήταν νωπές από την εξέγερση του Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου 1848, όταν συγκρούστηκαν κοντά στη γέφυρα του Αργοστολίου αιματηρά οι επαναστάτες Κεφαλονίτες με τους καταχτητές Άγγλους.

Εν κατακλείδι θα μπορούσε κανείς να πει πως από τα χρόνια της Βενετοκρατίας και κατ’ επέκταση στα χρόνια της Αγγλικής Προστασίας, οι Κεφαλλονίτες είχαν αποδεχτεί με βαθύ σεβασμό το ιερό σκήνωμα του Αγίου Γερασίμου που ήταν και είναι ακόμη και σήμερα μια «Θεία προίκα» για το νησί και τους κατοίκους του. Σε μεγάλες και δύσκολες στιγμές, ιδίως όταν υπήρχε η πανώλη στο νησί,η μεταφορά του ιερού σκηνώματος στα μεγάλα οικιστικά κέντρα έπαιξε καταλυτικό ρόλο για να απαλειφθεί η αρρώστια. Συγχρόνως και για να κατευναστούν τα πνεύματα κάποιων που αποσκοπούσαν σε συμφέροντα.

1 Ο Γεράσιμος Νοταράς γεννήθηκε το 1509 στα Τρίκαλα Κορινθίας και κοιμήθηκε το 1579.Ασκήτευσε σε πολλά μέρη του ελλαδικού χώρου. Στην Κεφαλλονιά ασκήτευσε από το 1560 έως το 1579, όπου αποδήμησε εις Κύριον. Με βάση το παλιό μοναστήρι της Αγίας Ρουσίλιας, στην πεδιάδα των Ομαλών οργάνωσε το δικό του κοινόβιο μοναστηριακό βίο και στάθηκε ως δάσκαλος και σεβαστή μορφή στα δύσκολα ενετικά χρόνια που έζησε στην Κεφαλληνία.

2 Η ανακήρυξη του Γεράσιμου Νοταρά ως Αγίου έγινε το 1622, όταν οικουμενικός πατριάρχης ήταν ο Κύριλλος Α’ Λασκάρεως. (Λούκαρις) Βλ. Ηλίας Τσιτσέλη, Κεφαλληνιακά Σύμμικτα, τομ. 2ος, Αθήνα 1960,πρβλ Ακολουθίαι του Οσίου Πατρός Ημών Γερασίμου, Κωνσταντίνου Γκέλη, Αθήνα, 1977, σ. σ. 24-27.

3 Ο Τσιτσέλης αναφέρει πως οι λιτανεύσεις του ιερού σκηνώματος κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας έγιναν για να καταπολεμηθεί η πανώλη.

4 Ο Ηλίας Τσιτσέλης, αναφέρει αυτές τις λιτανείες-μεταφορές του ιερού λειψάνου στα 1715 και 1748 και προσθέτει ακόμη μία στα 1718. Αναφέρει πως η λιτανείες αυτές έγιναν για λυτρωθούν οι κάτοικοι του νησιού από την επιδημία της πανώλης. Βλ. Σύμμικτα, τ. 2ος σελ 260.

5 Βλ. Ηλία Τσιτσέλη, Σύμμικτα, τ. 2ος, Αθήνα 1960, σελ 260.

6 Από τη μελέτη της αναγραφόμενης μαρτυρίας που υπάρχει στον κώδικα δεν πιστοποιείται, ότι η μεταφορά-λιτάνευση έγινε για την αρρώστια της πανώλης, πράγμα που αναφέρει ο Τσιτσέλης.

7Σωτανέλα,(σοτανέλλα) ή (η) σοτάνα, παλιό γυναικείο φόρεμα (μεσοφούστανο, μεσοφόρι. επίσης ήταν το μακρύ μαύρο ράσο των παπάδων.

8 Ήταν τυπογραφημένη, είχε σχέδιο.

9 Τουβαέλι ή ταβάλια, η πετσέτα του φαγητού.

10 Λιανοκοπιές, ψιλολόγια.

11 Παλιό βενετσιάνικο μεταλλικό νόμισμα, που κυκλοφόρησε μετά το 1730, μόνο στα Επτάνησα.

Από αυτό το νόμισμα πήρε το όνομά της και η ομώνυμη εφημερίδα λόγω που κόστιζε μία γαζέτα.

12 Τα μεγάλα μπρούτζινα κηροπήγια, ιδίως για μεγάλα κεριά.

13 Νόμισμα που κυκλοφόρησε στην Επτάνησο κατά την Ενετοκρατία

14 Καλοφτιαγμένες

15 Ο Κόθρος, Το στεφάνι του κάρου, το νεφέλωμα του φεγγαριού.

16 Το Δανιήλ Βάλσαμο συναντούμε συχνά εκείνη την περίοδο στα έγγραφα της μονής και στα οικονομικά κατάστιχα, βεβαιώνεται δε πως δούλεψε πιστά για το μοναστήρι του Αγίου και ανέπτυξε μεγάλη κινητικότητα σε πολλούς κοινωνικούς και πολιτικούς δεσμούς με τους κατοίκους του νησιού.

17 Ηλίας Τσιτσέλης, Σύμμικτα,τομ 2ος, Αθήνα 1960, σελ 267

18 Χρυσό νόμισμα κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας.

19 Μπόλια, η πετσέτα του προσώπου

20 Τραπάκα ή Τραμπάκα, χοντρό υφασμάτινο κάλυμμα τραπεζιού

21 Μεσάλι, Τραπεζομάντιλο

22 Πιθανόν τα χερούλια του

23 Κατασκευή, διεκπεραίωση, παραγωγή, τιμολόγιο

24 Βλ. Ηλία Τσιτσέλη, Σύμμικτα τομ 2ος, Αθήνα 1960, σ. σ. 260-261.

25 Βλ. Επετηρίς Τέχνης και Πολιτισμού «Οδύσσεια» 2006, άρθρο του Δρ. Ιστορικού Σπύρου Λουκάτου «Η μετακομιδή του Αγίου Γερασίμου από την Μονή των Ομαλών στο Αργοστόλι και στο Ληξούρι, Σεπτέμβριος 1850». Επίσης βλ. Εφημερίδα «Ο Φιλελεύθερος», Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου 1850, αριθ. 14, Έτος Β’, σελ.4. «Η θρησκευτική πλεκτάνη» άρθρο του συντάκτη της εφημερίδας όπου γίνεται εκτενής αναφορά για την δόλια παραμονή του Ιερού σκηνώματος του Αγίου στο Αργοστόλι, με σκοπό να εγείρει διχόνοια μεταξύ των κατοίκων των Ομαλών και του Αργοστολίου για να εξυπηρετηθούν καταχθόνια σχέδια. Επίσης στη συνέχεια του άρθρου υπάρχουν οι ενυπόγραφες διασαφήσεις, του Ηλία Ψαρού Ζαργάνα και του Χριστ. Μ. Βαντόρου, διοικητικά όργανα, που αρχικά έδωσαν την άδεια παραμονής του Ιερού Λειψάνου στο Αργοστόλι αλλά απέσυραν τη θέση τους, όταν κατάλαβαν την πλεκτάνη που είχαν στήσει κάποιοι Καταχθόνιοι για να δημιουργήσουν διχόνοια μεταξύ του λαού της υπαίθρου και της πόλεως του Αργοστολίου, για να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντά τους.

26 Ο.Π


Αθυμία και φόβος λόγω της πανδημίας του Κορονοϊού


3ο μέρος

Ομόκεντροι κύκλοι αληθείας – η περίπτωση της αντιμετώπισης της πανώλης στην Έρυσσο ( και σ’ όλη την Κεφαλονιά) στα 1760 και 1816.

Αθυμία και φόβος κυριαρχεί στις ψυχές μας λόγω της πανδημία του Κορονοϊού. Το πράγμα θέλει ψυχραιμία, θέλει σωστή ενημέρωση και αντιμετώπιση, θέλει υπευθυνότητα και σοβαρότητα, επαγρύπνηση, πρωτίστως με τις σωστές προφυλάξεις, ώστε να σταματήσει το κακό που όλο και επιδιώκει να κορυφωθεί άσχημα. Πέρα από την Πολιτεία που έκανε ότι μπορούσε και συνεχίζει να κάνει με κάθε δυνατό μέτρο ενημέρωσης και δράσης, ο καθένας μας ας αναλάβει τις ευθύνες του σεβόμενος τον εαυτό του και το κοινωνικό σύνολο γύρω του.

Δεν είναι στιγμή να αποδώσουμε ή να υποθέσουμε ή να φορτώσουμε ευθύνες στους Ισχυρούς. Ποιος φταίει; Ποιοι φταίνε; Τι μας φταίει; Πώς φτάσαμε σε τούτο τον παρανομαστή που όλο και δυσκολεύει; Η πανδημία σέρνεται και το κακό όλο και πλησιάζει.

Έρχεται η λογική, που νομίζει πως όλα τα μπορεί κι όλα τα ρυθμίζει, κι όπως είναι αχόρταγη και σκορπά ευθύνες παντού, ξεχνά πως αυτή είναι όπως την αλήθεια του καθενός μας. Χίλια άτομα χίλιες αλήθειες, χίλια άτομα χίλιες λογικές.

Ακολουθεί το συναίσθημα που λέει τη δική του λύση υποκινούμενο από το φόβο του θανάτου και από την έκθλιψη των ηδονών της ζωής.

Οι πιο πάνω πυλώνες , της λογικής και του συναισθήματος αντιπαλεύονται, υποστηριζόμενη η πρώτη από την Επιστήμη και η δεύτερη από την Πίστη. Το μόνο που δένει αυτούς τους δύο πυλώνες κι απλά υποτάσσονται σιωπηλά είναι το αξίωμα, πως, «Η έννοια της Πίστης και της Γνώσης , είναι όπως την υγεία, που όταν δεν την έχουμε την εκτιμούμε». Όταν χάσεις κάτι ή όταν δεν ξέρεις κάτι, τότε το αποζητάς ή αρχίζεις και το εκτιμάς μελετώντας το.

Εκεί λοιπόν υπάρχει το πρόβλημα, στα δυο άκρα, της λογικής και του συναισθήματος. Αυτό γνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες, αυτό διαπραγματεύονταν στις αθάνατες τραγωδίες και κωμωδίες, δίνοντας πάντα τη λύση. Μιλώντας… οι αρχαίοι μας πρόγονοι για την αρμονία των δράσεων του ανθρώπου. Γιατί οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν, πως ο άνθρωπος πολλές φορές υπερβάλει και πράττει ύβρις απέναντι στο θεό, απέναντι στη φύση.

Αυτό φώναξε με τον δικό του μοναδικό τρόπο και ο μεγάλος Γκαίτε στο έργο του, Φάουστ. Σε μια συνομιλία του Κακού προς το Καλό, του Διαβόλου προς τον Θεό, του Σκοταδιού προς το Φως, .. λέει το Κακό

«:Κύριε, τι θα ήταν ο άνθρωπος, αν δεν του έδινες εσύ Ουράνιο Φως;

Το λέει ΝΟΥ, και δεν ξέρει να το χρησιμοποιήσει, και τον έχει κάνει κτήνος πιο πολύ από τα άλλα κτήνη!»

Νους λοιπόν. Είναι αυτό που έχει συναισθηματική και λογική σκέψη, κριτική θέση και βρίσκει τρόπους δράσεις, ζωής και δημιουργίας. Αυτό μας λείπει, με ΝΟΥ περίσσιο να δούμε την κάθε πράξη μας, την κάθε στιγμή, το κάθε πρόβλημα ή το κάθε θέμα και να πορευτούμε μπροστά.

Νους υγιείς στις μέρες μας, στις ώρες μας τις καθημερινές, θα πει, πράττω σωστά τα μέτρα που αν δεν πάρω δίνω χώρο στον Κορονοϊό.

Νους υγιείς θα πει σκέφτομαι και ζυγιάζω ισόβαρα και τον ένα πόλο της λογικής και τον άλλο του συναισθήματος. Αυτό ΤΟ ΖΎΓΙΑΣΜΑ σε κάνει να βρεις τρόπους, να τοποθετηθείς σωστά και γαλήνια ή τουλάχιστο να βρεις θέση που θα σε εμψυχώσει προς την αντίσταση ενάντια στο κακό.

Τα παλιά χρόνια, δηλαδή στους περασμένους αιώνες όταν η επιστήμη της ιατρικής δεν είχε προχωρήσει όσο σήμερα, διότι ο άνθρωπος εξελίχτηκε επιστημονικά, αλλά όχι προς το ανθρώπινο ήθος του, δηλαδή να είναι του Άνω θρώσκω, ζύγιαζε εξ ανάγκης το κακό και το καλό ή το ενάντιο με πολλούς τρόπους για να θωρακίσει ή να κολακεύσει τον εαυτό του. Τούτο πάντα με βάση το προσωπικό βήμα το έκανε συλλογικό για να καθιερωθεί ως έθιμο, ως έκφραση πίστης, ως κοινή προσευχή, ως κοινός αγώνας για ελευθερία, για πίστη, για τρόπο ζωής.

Είμαστε οι άνθρωποι άπληστοι, και σε κάθε τόπο τα παλιά αχνάρια των προγόνων μας που ζουν έως τις μέρες μας, διαφορετικά από τόπο σε τόπο, συγκρούονται, δημιουργώντας πολέμους άυλους και υλικούς, μην μπορώντας να εστιάσουν στο μεγάλο αξίωμα που δόθηκε στο ανθρώπινο γένος ως «χάρισμα Φύσης και Θεού». Το χάρισμα του ΝΟΥ.

Αφήστε, που υπάρχουν και οι επιτήδειοι, που ωσάν το λύκο χαίρονται στην αναμπουμπούλα και προσπαθούν να πολεμήσουν βρώμικα και περάσουν τα μέτρα κατά πως τους συμφέρει..!

Ο Άνθρωπος σήμερα και στους αιώνες ο ίδιος και ο αυτός, που ήθελε και θέλει να υπερβεί με άσχημο τρόπο, με όλα δικά του, το γήινο περιβάλλον που τον ζει και του χαρίζει την αναπνοή. Και από τη στιγμή που όρθωσε μπόι στα δυο πόδια, έκανε έρωτα κατά μέτωπο για να διαφοροποιηθεί από τα άλογα ζώα. Βλέπεις, αυτά κινούνται με το ένστικτο, δεν είναι λογικά όπως εμείς…. Έπειτα, ο άνθρωπος σκέφτηκε να εμπορευτεί το σώμα του. Είναι το μόνο ζώο που εμπορεύεται το σώμα του, και αυτό γιατί λέει πως έχει λογική και αυτή χρειάζεται χρήματα, μόνο χρήματα!…. και το τρίτο που δεν χορταίνει, που τον χαρακτηρίζει η απληστία του πάνω στην ηδονή που προσφέρει η ύλη και που, όταν αυτή δεν έχει μέτρο, γίνεται οδύνη.

Άντε να πεις αυτό που είπε ο Καζαντζάκη.. . «Άνθρωπε πόσο μικρός είσαι .. ανακαλύπτεις το Θεό την ώρα που πεθαίνεις».

Στο παρόν κείμενο θα ασχοληθώ με κάτι που προβληματίζει σιωπηλά πολλούς , αλλά για διαφόρους λόγους δεν παρουσιάζουν τη σκέψη τους, την αμφιβολία τους, την απιστία τους, την πίστη τους, γιατί απλά φοβούνται να ομολογήσουν ότι τους εκφράζει. Είναι δηλαδή σε μια ιδιότητα, κατά παράδοση( ακολουθώντας τους πολλούς) κι όχι κατά συνείδηση. Παράδειγμα φέρνω την Ορθόδοξη Χριστιανική Πίστη ή την κάθε πίστη. Πολλοί άνθρωποι είναι χριστιανοί κατά παράδοση, ελάχιστοι κατά συνείδηση.

Αναγκαίο λοιπόν ήταν αυτό το υπόβαθρο νοήμονος σκέψης, ΝΟΥΣ  ΥΓΙΉΣ για να εστιάσω σχολαστικά την Θεία παρουσία του Αγίου Γερασίμου, Προστάτη της Κεφαλληνίας μας, που τα χρόνια της πανώλης βοήθησε το νησί μας και παράλληλα το θέμα της πίστης πάνω στο καλό ή στο κακό.

Ο Άγιος Γεράσιμος ήταν εκείνος που πέρασε στη συνείδηση του λαού του νησιού μας, ως Δάσκαλος και Άγιος μέσα από τη ασκητική βιωτή του και τη δράση του. Τόν επικαλούμαστε ευλαβικά, να μας στείλει την ενεργειακή του βοήθεια για να μας στηρίξει ανάλογα σε ότι επιθυμούμε.

Είναι η θεία μορφή Του ένα σημείο που επικεντρώνουμε τις σκέψεις μας, είναι ένα σημείο που το προκαλούμε για να οδηγήσουμε τις δυνάμεις μας προς την καλή λύση που θέλουμε.

Είναι μια Θεία ενεργειακή δύναμη που υψώθηκε στο Φως του Θεού και μπορεί η θεία χάρη Του, να μας προσφέρει, αν το νιώθουμε και το θέλουμε ειλικρινά, αυτό που επιθυμούμε να γίνει προσωπικά ή συλλογικά.

Είναι ο Άγιος Γεράσιμος στην προκειμένη περίπτωση σχολιασμού η εξαγνισμένη δύναμη που αν εναρμονίσουμε την πίστη μας προς τα «Άνω σχώμεν τα καρδίας» στη θεία του μορφή , υπερνικούμε το πρόβλημα που μας βασανίζει. Όταν μάλιστα με δύναμη προσευχής αυτό γίνεται συλλογικά, όπως είναι μια λιτανεία, μια προσευχή ομαδική, συμμετοχή σε μια Θεία Λειτουργία, σε μια συνάντηση πολλών ανθρώπων, σε μια εκδήλωση, τότε δημιουργούμε μια Ενεργειακή Τράπεζα που μας βοηθάει να αντιμετωπίσουν το κάθε πράγμα που μας είναι ενάντια στη συλλογικότητάς μας.

Η μορφή των Αγίων δασκάλων και Οσίων της πίστης μας, έστειλαν την θεία συνδρομή τους και βοήθειά τους, δίνοντάς μας το σημείο που μας τοποθετεί μέσα στο ΝΟΥ μας την εικόνα της συγκέντρωσης, που παρέχει τη λύση σωτηρίας σώματος και ψυχής.